کم خونی

كم خوني (آنمي) فقر آهن
 
آنمي (anemia) كه در زبان فارسي به آن "كم خوني" گفته مي شود عبارت است از كاهش هموگلوبين ، تعداد و حجم توده گلبول هاي قرمز خون و در نتيجه كاهش ، ظرفيت حمل اكسيژن در گردش خون .
 
- كمخوني فقرآهن چيست؟
اگر آهن خوراكي به مقدار كافي براي ساختن گلبول قرمز خون در دسترس بدن قرار نگيرد ، بدن ابتدا از ذخيره خود استفاده مي كند. و در صورت ادامه كمبود آهن ، ذخاير آن در بدن كاهش يافته و با ادامه آن ذخاير بدن تخليه شده وكم خوني فقرآهن بروز مي كند.
 
- عوامل ايجاد كننده اين بيماري كدام است؟
1-     دريافت ناكافي آهن از طريق رژيم غذايي درمقايسه با نياز بدن
2-  شروعنكردن بموقع تغذيه تكميلي بخصوص در كودكان و يا نا مناسب بودن آن
3-      كاهش جذب آهن مصرفيبعلت :
3-1   مصرف كم موادافزاينده جذب آهن مثل ويتامين C
3-2 مصرف زياد مهاركننده هاي جذب آهن مثل مصرف نوشابه ، چاي يا قهوه همراهيا بلافاصله بعد از غذا
3-3   گياهخواري بعلت پايين بودن جذب آهن موجود در غذاهايگياهي مثل حبوبات و سبزيجات
3-4  ابتلاي مكرر به بيماريهاي عفوني مثل اسهال وعفونت هاي تنفسي كه بعلت بي اشتهايي و كم شدن جذب ، موجب كمبود آهن مي شوند
3-5   كاهش ترشح اسيد معده، مشكلات گوارشي
3-6   اتلاف آهنموجود در بدن بعلت  خونريزي شديد در دوران قاعدگي
3-7بيماريهايدستگاه گوارش مثل زخم معده ، زخم اثني عشر و هموروئيد (بواسير)
3-8   ابتلا به آلودگي هايانگلي مثل ابتلا به كرم هاي قلابدار و بيماري آميبيازيس
3-9   تخليه ذخائر آهن در بدن زنانبعلت بارداري هاي مكرر و با فاصله كمتر از 3 سال
3-10 افزايش نياز بدن به آهن در دوران بارداري ورشد ( سنين كودكي و نوجواني)
 
-اين بيماري در چه افرادي بيشتر ديده مي شود ؛ آيا در ايجاد آن، عوامل ارثي تأثير بيشتري دارد يا عوامل محيطي؟
1- زنان در سنين باروري بعلت عادت ماهيانه
2- زنان باردار در دوران بارداري به علت رشد جنين
3- بارداري هاي مكرر به خصوص بافاصله كم بواسطه تخليه ذخائر آهن بدن مادر
4-كودكانخردسال :  بخصوص كودكاني كه فقط با شير مادر تغذيه مي شوند (بعلت اتمام ذخاير آهن بدن نوزاد در شش ماهه اول زندگي) 
5-كودكان 2 تا 5 سال به علت ابتلا بهعفونت هاي شايع دوران كودكي ( اسهال و عفونت هاي تنفسي ) و آلودگي هاي انگلي نيز درمعرض كمبود آهن قرار دارند. قابل توجه اينكه كم خوني فقر آهن در 2 سال اول زندگي ، اثرات غيرقابل جبراني بر رشد و تكامل مغزي كودك دارد.
6-نوجوانان: دختران و پسران نوجوان به علت افزايش رشد در دوران بلوغ به آهنبيشتري نياز دارند بويژه دختران نوجوان كه به علت شروع عادت ماهيانه بيشتر در معرض خطر كمخوني فقر آهن قرار دارند .
7- افراد مسن كه  به علت بد غذايي يا اختلالات تغذيه اي و به علت عدم توانايي در جويدن و خوردن غذا، معمولا به اندازه كافي آهن دريافت نمي كنند.
8- بيماراني كه مبتلا به خونريزي هاي دستگاه گوارش مي باشند، درصد بالايي از انها دچار كمبود آهن و كم خوني ناشي از آن مي شوند.
خوشبختانه مسائل ژنتيكي و ارثي در كمبود آهن و كم خوني فقر آهن دخالت مستقيمي ندارد، مگر اين كه بيماري هاي ژنتيكي باعث فقر آهن در بدن شوند. ولي معمولا اين بيماري ها به ندرت باعث كم خوني فقر آهن مي شوند و از علل شايع فقر آهن محسوب نمي شوند.
 
-تشخيص آنمي فقر آهن
فقر آهن و كم خونيناشي از آن از دو طريق علائم باليني و شاخص هاي آزمايشگاهي قابل تشخيص است .
 
-علائم باليني
1-  رنگ پريدگي پوست، زبان ومخاط داخل لب و پلك چشم
2-خستگي زودرس ،  سياهي رفتن چشم ،  سرگيجه ،  سردرد ، تهوع ،  بي اشتهايي ، بي تفاوتي
3- خواب رفتن و گزگز دست وپاها
4- کاهش توان کاری و مقاومت بدن 
5-تمایل به خوردن مواد غیر معمول مثل : مهر نماز یا خاک ، یخ ، برنج خام ، ماکارونی خام
 
در مراحل پیش رفته
6-تغییر شکل ناخنها ، ورم قوزک پا و
7-تنگی نفس همراه با تپش قلب می باشد .
شایان ذکر است با توجه به عمومی بودن بسیاریاز علائم فوق ، بروز هر یک از آنها به تنهایی نمی تواند فقر آهن و کم خونی را اثباتنماید و بایستی از همراهی دیگر علائم و نشانه های آزمایشگاهی در جهت تشخیص قطعیاستفاده نمود.
لذا مراجعه به پزشک و بررسی دوره ای سطح شاخص های آزمایشگاهی همچنیناستفاده از روشهای پیشگیری در کنترل‌فقر‌آهن ضروری به نظر می رسد .