روش تشخیص سریع اختلالات عددی کروموزمی پیش از تولد

روش تشخیص سریع اختلالات عددی کروموزمی (آنیوپلویدی های) پیش ازتولد

تشخیص پیش از تولد

تشخیص پیش از تولد ناهنجاری های کروموزومی با استفاده از کشت سلول های جنینی حاصل از آمنیوسنتز یا بیوپسی از جفت امکان پذیر است. اگرچه با استفاده از آزمایش کاریوتایپ، امکان تشخیص تغییرات عددی و ساختمانی کروموزوم ها فراهم شده است، لیکن انجام این تست مستلزم صرف وقت  طولانی و انجام تکنیک های متعدد است. لذا آزمایش نوین QF-PCR   مخصوصا در مواردی که محدودیت زمان برای انجام آزمایش کاریوتایپ وجود دارد، مناسب تر می باشد.

تکنیک QF-PCR

در اين روش تکرارهاي کوتاه (STRs) يا مارکرهاي موجود بر رويDNA کروموزوم هاي X, 21, 18,13 و Y تکثير شده، با نشانگرهاي فلورسنتي نشانه گذاري و مقدار آنها با الکتروفورز اندازه گيري مي شود. نتايج به صورت نموداري ارائه مي گردد که در آن نسبت هاي محاسبه شده ثبت شده است.

گاها بنا به دلایل گوناگون از جمله اضطراب والدین بویژه مادر باردارو یا کمبود وقت از لحاظ دریافت نتیجه پیش از پایان یافتن فرصت قانونی ختم بارداری امکان صرف این زمان وجود ندارد. چنانچه خانواده به علت نگرانی زیاد مایل به دریافت سریعتر نتیجه باشد و نیز خطری که بارداری را تهدید می کند مشخصا یکی از اختلالات کروموزومی شایع- شامل آنوپلوئیدی (اختلالات تعدادی) کروموزومهای 13،18،21
X و Y- تشخیص داده شده باشد، می توان ار تکنیک  QF-PCR برای تسریع در ارائه نتیجه استفاده کرد. در این صورت  اضطراب ناشی از انتظار دراز مدت کاهش خواهد یافت. با توجه به حساسیت و اختصاصیت بالای این آزمایش و برابری نسبی دقت آن با کشت کروموزومی در مورد تشخیص آنوپلوئیدی ها ی شایع ، ارائه جواب به خانواده با اطمینان بالایی صورت می گیرد.

هچنین در مواردی که نتیجه غربالگری و یا سونوگرافی به طور مشخص ریسک بالای اختلالات تعدادی را در یکی از کروموزوم های نامبرده مطرح کند و سن بارداری از 17 هفته کامل گذشته باشد، زمان کافی برای دریافت مجوز ختم بارداری پس از آماده شدن جواب کشت کروموزومی در اختیار نخواهد بود.

لارم به ذکر است که مجوز ختم بارداری جنین مبتلا تنها تا پایان  هفته 18 بارداری (18 هفته و 6 روز) صادر می شود. در این گونه موارد نیز تکنیک QF-PCR بسیار مفید خواهد بود.

QF-PCR در چه مواردی استفاده میشود:

تشخیص سریع اختلالات کروموزوم های آتوزوم  شامل سندرم داون(+21)، سندرم ادوارد(+18) و سندرم پاتو (+13)

بررسی سلامت جنین در صورت مشکوک بودن نتایج غربالگری سه ماهه اول

تعیین جنسیت جنین

تشخیص سریع اختلالات کروموزوم های جنسی X و Y (سندرم ترنرXO، سندرم کلاین فلترXXY، سندرم X سه گانه XXX، سندرم جاکوب XYY)

تشخیص انواع پلی پلوئیدی(تریپلوئیدی) در جنین یا جنین سقط شده

بررسی سریع اختلالات کروموزومی در مواردی که امکان کشت سلولی فراهم نباشد و یا زمان کافی برای کشت سلولی ندارند.

اساس کار QF-PCR:

1.        نمونه گیری جنینی پس از هفته دوازدهم بارداری

2.        استخراج DNA از پرزهای کوریونی و یا مایع آمنیون

3.        انجام PCR با استفاده از کیت اختصاصی QF-PCR

4.        آنالیز نمونه ها درون دستگاه Genetic Analyzer

5.        آنالیز نهایی نمونه ها با استفاده از نرم افزار GeneMapper

فواید بکارگیری تکنیک  QF-PCR چیست؟

 1- فواید این روش حساسیت و ویژگی بالای آن می باشد که ناهنجاری های کروموزومی عمده را تشخیص می دهد.

2- بخش عمده ی این تست بطور اتوماتیک انجام می شود  همین امر موجب توان عملیاتی بالا با صرف هزینه ای بسیار کم می گرددو همچنین تشخیص پیش از تولد سریع را برای کلیه بارداری ها ممکن می سازد. به همین علت اضطراب حاصل از انتظار دراز مدت والدین برای تکمیل نتایج آزمایش کاریوتایپ را کاهش داده است.

3- این روش دارای حساسیت بسیار بالایی است و در نتیجه نمونه بسیار کمی مورد نیاز است.

4- در این تکنیک بعلت استفاده از مارکرهای STR که بسیار پلی مورف یا چند شکل هستند، انجام آزمایش بر روی نمونه های جنینی که آلوده به سلول مادری است امکان پذیر می شود و نیز امکان ارزیابی کیفیت تخم لقاح شده (زیگوسیتی) در بارداری های چند قلو وجود دارد.

5- بکار گیری STR های مختلف  با شکل های متفاوت و مخصوص هر کروموزوم نیز تشخیص تریزومی های جزئی (Partial trisomies) را امکان پذیر می سازد.

 محدودیت های تکنیک  QF-PCR چیست؟

1- در این روش درجات پائین موزائیسم و آنوپلوئید ها، که سلول های ناهنجار کمتر از 15 تا 20 درصد از رده سلولی را تشکیل دهند قابل تشخیص نیستند.

2- QF-PCR روشی قابل اطمینان برای تشخیص حذف های کروموزومی نمی باشد.

3- در موارد بسیار نادری جواب آزمایش نمی تواند گویای وضعیت کلیه مارکرها بر روی یک یا چند کروموزوم باشد. در این موارد نمونه به روش FISH یا کاریوتایپ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

 نمونه مورد نیاز
پرزهاي جفتي يا مايع آمنيوتيک با برچسب نام و مشخصات نمونه به همراه نمونه خون وريدي مادر (5 تا 10 سي سي در لوله آغشته به ماده ضد انعقاد EDTA).

توجه: خانمهایی که داوطلب انجام این نوع آزمایش هستند و برای بررسی بیماری دیگری نیز اقدام به دادن نمونه جنینی کرده اند، لزومی به گرفتن نمونه جنینی مجدد ندارند.

از آنجایی که در ایران بعد از هفته 18 بارداری سقط درمانی غیر قانونی می باشد لازم است نتایج همه آزمایش‌ها تا قبل از اتمام هفته 18 بارداری مشخص شوند. لذا توصیه می شود چنانچه در مراجعات خانمها برای انجام آزمایش‌های کروموزومی، سن بارداری بعد هفته 15 باشد از روش بررسی سریع اختلال کروموزومی موسوم به QF-PCR استفاده کرد. این روش معمولا در عرض 48 ساعت به نتیجه می رسد ولی بررسی کروموزومی 2-4 هفته به طول می انجامد. 

انجام آزمایش های ژنتیکی برای سندرم داون برای خانم های بالای 35 سال اکیداً توصیه می شود.
ما می توانیم برای خانم هایی که برای تشخیص قبل از تولد بیماری خاصی مثلا تالاسمی مراجعه کرده اند بدون نیاز به اخذ نمونه گیری مجدد، از همان نمونه جنینی که مثلا برای تالاسمی اخذ شده، برای تشخیص اختلالات کروموزومی استفاده کنیم. در چنین مواردی اول نمونه جنینی برای بیماری ژنتیکی مورد مراجعه (مثلا تالاسمی) آزمایش می شود و اگر جنین سالم بود نمونه برای سندرم های بالا مورد آزمایش قرار می گیرد
.
روش کیو اف
(QF-PCR) سریع و نسبتا ارزان می باشد و اطمینان خاطر را برای خانواده ها فراهم می آورد. این روش از روشهای معمول سیتوژنتیکی سریع تر و ارزانتر می باشد و دقت آن بیش از 99% می باشد.